‘Mijn vrouw dreigt met scheiden als ik niet wat ga doen aan het verbeteren van onze relatie.’

‘Als ik niet een betere relatie als leidinggevende krijg met mijn werknemers word ik binnenkort ontslagen.’

‘Ik zit zo langzamerhand in een sociaal isolement omdat het me niet lukt om naast mijn werk ook nog eens mijn sociale contacten bij te houden.’

Dit zijn een paar uitspraken van mannen en vrouwen die zich in autisme herkennen. Relaties bij mensen met autisme brengen veel stress met zich mee. Iedere dag hebben we mensen om ons heen: een partner, kind, familielid, buur, collega. Sommige zien we dagelijks, andere minder intensief. Het ene contact is heel persoonlijk, het andere minder. Als er sprake is van nauwer contact spreken we van een relatie.

Partnerrelatie

Een partnerrelatie is een relatie waarbij er veel en intensief contact is. Dat geeft veel prikkels en er zijn veel verwachtingen. Die verwachtingen worden niet altijd uitgesproken. Je partner heeft behoeften die hij of zij graag vervult wil zien. Net als jij behoeften hebt. Wordt daar niet aan voldaan dan ontstaat er wrijving en irritatie. In een relatie wordt er heel wat gecommuniceerd, zowel verbaal als non-verbaal. En als er ook kinderen zijn wordt het allemaal nog complexer, omdat je de aandacht moet verdelen en er meer issues spelen waarover gesproken moet worden.

Allemaal knap lastig als je net een dag hard hebt gewerkt, je hoofd vol zit en je eigenlijk jezelf terug wilt trekken om tot rust te komen. Moeilijk als je behoefte hebt aan duidelijkheid en voorspelbaarheid en je partner dit niet weet of niet weet hoe hij of zij daar mee om moet gaan. Vervelend als je niet weet wat er van je verwacht wordt en niet weet wat je concreet kunt doen om de relatie goed te houden of te verbeteren.

Verklaring

De moeite in een relatie komt grotendeels voort uit de beperkingen in de Theory of Mind (TOM). De Theory of Mind is het vermogen om je in de ander te verplaatsen en om het gedrag van de ander te kunnen begrijpen, verklaren en voorspellen. Als dit vermogen minder goed ontwikkeld is, begrijp je jezelf en anderen minder goed. Dan zijn sociale situaties lastig en is het moeilijk om in te schatten wat handig gedrag is. De moeite om jezelf in de ander te verplaatsen kan tot veel misverstanden leiden. Zolang iets letterlijk gezegd wordt, heb je weinig TOM nodig. Maar vaak worden dingen juist níet gezegd en aan de verbeeldingskracht overgelaten. Mensen met autisme zijn minder goed in staat om deze ontbrekende informatie aan te vullen vanuit hun fantasie. Ze hebben daarom behoefte aan complete, concrete en expliciete boodschappen die een minimaal beroep doen op de verbeeldingskracht.

Als je TOM beperkt is, heeft dat ook gevolgen voor het herkennen en verwoorden van je gevoelens, je mening, je wensen en (on)mogelijkheden. Als je daarnaast moeite hebt om je te verplaatsen in de ander (het gevoel, mening, wensen en onmogelijkheden van de ander) dan is het lastig om hier rekening mee te houden. Deze twee dingen samen zorgen ervoor dat je maar beperkt inzicht hebt op de invloed van je eigen gedrag op de gedachten, gevoelens en het gedrag van de ander. Dit kan tot veel miscommunicatie en conflicten leiden. Andere mensen kunnen zich voor je gevoel onbegrijpelijk en onvoorspelbaar gedragen. Je wordt vaak overvraagd op communicatief en sociaal vlak. De hele dag ben je druk met het analyseren om je gedrag zo goed mogelijk af te stemmen op de ander en je camoufleert je gedrag om maar zo ‘normaal’ mogelijk over te komen. Dat kost enorm veel energie en spanning. Je wordt er moe van.

Zakelijke en sociale relaties

Naast partnerrelaties heb je ook relaties op je werk en in je sociale omgeving. Denk aan familieleden, vrienden, buren, mensen in clubs en verenigingen, leidinggevende, collega’s en klanten. Ook deze relaties kunnen je veel stress opleveren en uitputten. Want elke dag wordt er weer een beroep gedaan op je sociale vaardigheden. Je moet sociale praatjes houden, terwijl je veel liever direct naar de inhoud gaat. Je zit liever met je telefoon te spelen zodat je niet mee hoeft te doen tijdens de lunchgesprekken. Je begrijp niet waar mensen zich zo druk over maken en steeds in de emoties vliegen en hebt er moeite mee om hier tactisch op te reageren. Je maakt je er tijdens gesprekken druk over of je het allemaal wel goed doet om te voorkomen dat je anderen niet goed begrijpt.

Mogelijkheden

Toch is de constatering dat het moeilijk is om goede relaties te onderhouden geen reden om bij de pakken neer te zitten. Want er zijn wel degelijk mogelijkheden om hierin vaardigheden te ontwikkelen. Uit ervaring blijkt dat als je lekker in je vel zit en voldoende rust ervaart, je betere gesprekken kunt voeren wat een gunstige invloed heeft op je relaties. Het helpt je enorm als je bijvoorbeeld weet waar je over kunt praten en weet waar je op moet letten tijdens de social talks. Omdat dit een opstap is naar meer inhoudelijke en persoonlijke gesprekken. Je krijgt meer verdieping en ervaart meer voldoening in je relatie als je je eigen emoties en gedachten beter kunt verwoorden en weet in te spelen op de emoties en gedachten van anderen. Je relaties worden warmer als je weet wat je zélf kunt doen om deze te verbeteren en dit ook daadwerkelijk gaat toepassen. De dreiging van scheiden, ontslag en sociaal isolement wordt daarmee kleiner. Het geeft je een gevoel van grip, minder irritaties en onenigheden, écht contact, betere aansluiting, rust, voldoening en tevredenheid.

Verbeter je relaties

Je kunt nu direct al aan de slag met het verbeteren van je relaties. Kijk hier voor meer informatie over de online training Verbeter je relaties.