Relaties zijn belangrijk voor ons welbevinden en geluk. Tegelijkertijd geeft de omgang met anderen stress. Dat voelt wel eens als een dilemma. Je wilt niet mét en niet zónder anderen.

Elk contact is een relatie

Je kunt elk contact met anderen zien als een relatie. Je partner, vrienden, familie en collega’s. Sommigen ken je je hele leven al, anderen een aantal jaren en andere relaties zijn voor heel even. De perfecte relatie bestaat niet. Iedere relatie is uniek. Een relatie kan het beste in je naar boven halen, maar kan je ook confronteren met je zwakke kanten. Het mooie is dat je in een relatie jezelf ook steeds beter leert kennen: je sterke en je zwakke kanten. Een relatie is één grote leerschool.

In het dagelijks leven ontmoeten we nogal wat mensen. Met de een praat je zo een half uur, met de ander moet je je uiterste best doen om het gesprek op gang te houden. Sommige mensen begrijp jij niet en anderen begrijpen jou niet. Misschien begrijp je ook jezelf soms niet. Veel van de problemen met relaties die je ervaart, zijn te herleiden naar het autisme.

Symptomen van autisme

Om beter te begrijpen hoe het komt dat relaties zo moeilijk zijn als je autisme hebt nemen we de kenmerken of symptomen van autisme door. Daarvoor kijken we naar het diagnostisch en statistisch handboek voor psychische aandoeningen (DSM), waarin de gedragskenmerken van de verschillende psychische aandoeningen zijn beschreven. In mei 2013 is er een nieuwe versie van de DSM uitgebracht, de DSM-5. Op basis van deze gedragskenmerken wordt er door een diagnostisch onderzoek bepaald of er sprake is van autisme. In deze nieuwe versie van de DSM worden zeven symptomen van autisme beschreven. Drie van deze symptomen richten zich op de beperkingen in de sociale communicatie en vier symptomen richten zich op beperkte interesses en repetitief gedrag.

De drie symptomen in de sociale communicatie zijn:

  • Beperkingen in de sociaal-emotionele wederkerigheid.
  • Beperkingen in de non-verbale communicatie.
  • Beperkingen in het ontwikkelen, handhaven en begrijpen van sociale relaties.

De vier symptomen met betrekking tot beperkte interesses en repetitief gedrag zijn:

  • Stereotype of repetitieve bewegingen, gebruik van voorwerpen of spraak.
  • Vasthouden aan voorspelbaarheid en gedragsroutines of rituele patronen van verbaal of non-verbaal gedrag.
  • Zwaar beperkte interesses en fixaties die ongewoon zijn qua intensiteit of aard.
  • Over- of ondergevoeligheid voor zintuigelijke prikkels of ongewone belangstelling voor sensorische aspecten van de omgeving.

Het is niet de bedoeling om vooral vanuit de beperkingen te denken. Vaak helpt het je enorm om te begrijpen hoe het komt dat het omgaan met anderen in een relatie zo moeilijk is. Dit zelfinzicht helpt je om te accepteren dat je zo in elkaar zit en maakt daardoor de weg vrij om te kijken hoe je er beter mee kunt omgaan.

De 7 symptomen van autisme

We zoomen wat dieper in op de zeven symptomen van autisme.

Wederkerigheid: inleven in anderen en hen aanvoelen

Waar mensen zonder autisme veel dingen doen op hun gevoel, zijn mensen met autisme veel aan het analyseren. Ze benaderen de wereld alsof het wiskundige vraagstukken zijn die opgelost moeten worden. Dat kost veel energie. Daardoor kun je er erg veel moeite mee hebben om je te verplaatsen in de gevoelens en meningen van anderen. Dit kan relaties onder druk zetten en gevoelens van eenzaamheid veroorzaken.

Non-verbale communicatie: alle communicatie die zonder woorden plaatsvindt

Veel van de communicatie vindt onderling plaats zonder woorden. Door het autisme kun je veel moeite hebben met het herkennen en gebruiken van oogcontact, intonatie en gebaren. De subtiele signalen die uitgaan van gezichtsuitdrukkingen of lichaamshouding kunnen je ontgaan.

Ontwikkelen, handhaven en begrijpen van sociale relaties

Door het autisme kun je moeite hebben met het initiatief nemen in relaties. Ook is het aanpassen van het gedrag in verschillende sociale situaties en contexten moeilijker. Doordat je steeds bezig bent met het bedenken hoe je het best om kunt gaan met de ander en zijn of haar (onuitgesproken) verwachtingen, is contact vermoeiend. Contact geeft veel prikkels, is vaak onverwacht en juist belastend in plaats van prettig.

Voorspelbaarheid, gedragsroutines en rituelen

Het liefst zou je veranderingen willen vermijden. Zelfs kleine veranderingen kunnen je spanning geven. Voorspelbaarheid geeft je juist veel rust en overzicht. Ook overgangssituaties, zoals het schakelen van onderwerp of persoon, kunnen lastig zijn. Helaas zijn mensen in de praktijk vaak onvoorspelbaar en onduidelijk, wat de relatie onder druk zet.

Stereotiep gedrag

Stereotiep gedrag kan zich uiten door herhalende bewegingen te hebben. Bijvoorbeeld dat je vaak zit te pulken aan je kleding of je wilt graag alles om je heen geordend en perfect hebben. Dit kan je erg afleiden en ervoor zorgen dat je aandacht niet echt bij je gesprekpartner is, waar je een relatie mee hebt.

Beperkte interesses

Een ander symptoom van autisme is dat er inhoudelijk bijzondere interesses zijn of dat deze interesses enorm veel van je tijd en aandacht vragen. Leuk voor mensen met dezelfde interesses of een heleboel geduld. Minder leuk voor de mensen die dat niet hebben en dat zullen er waarschijnlijk ook een heel aantal zijn in je omgeving.

Sensorische over- en ondergevoeligheid

Prikkels komen bij mensen met autisme ongefilterd of gefragmenteerd binnen. Waar veel mannen en vrouwen die zich in autisme herkennen moeite mee hebben is het dempen van prikkels. Bij omgevingslawaai is het bijvoorbeeld moeilijk om tegelijkertijd te kunnen luisteren en de aandacht bij het gesprek te houden. Daardoor raak je sneller overbelast. Fysiek contact komt bij mensen met een diepere relatie vaak voor. Een handdruk, klap op je schouder, een knuffel. Dit kan als lastig worden ervaren als je sensorisch overgevoelig bent.

Je in autisme herkennen

Je kunt je voorstellen dat wanneer je jezelf in enkele of meerdere symptomen herkent dat de relatie met anderen bemoeilijkt.

Als je bijvoorbeeld overprikkeld bent, is het erg moeilijk om sociaal te zijn. Het kost je dagelijks al een flinke intellectuele inspanning om met anderen om te gaan. Daardoor kun je uitgeput raken. Je kunt door eerdere ervaringen bang zijn om sociale blunders te begaan. Vaak heb je genoeg aan jezelf waardoor contacten verwateren. Je partner geeft aan dat hij/zij de gezelligheid mist om ervaringen en ideeën met elkaar te delen.

In een nauwe relatie, zoals een partner-relatie, wordt er vaak verwacht dat je over alles kunt praten met elkaar, dat je ervaringen kunt delen en emotioneel gesteund wordt. Dat zijn niet de makkelijkste dingen als je autisme hebt.

Andere behoeftes

Waar jij met autisme behoefte aan hebt, kan anders zijn dan voor iemand zonder autisme. Een knuffel als je verdrietig bent is voor een vrouw zonder autisme meestal heel fijn om te krijgen van haar partner. Maar voor iemand met autisme hoeft dat niet zo te zijn. Die trekt zich misschien liever terug en verwerkt het verdriet liever alleen op een rustige plek. Dat maakt het lastig. Wat je zelf prettig vindt is niet automatisch ook voor de ander prettig.

In een relatie is er vaak sprake van emoties. Emoties van een ander worden vaak als stressvol, verwarrend en onvoorspelbaar ervaren. Als je autisme hebt is het lastig om te begrijpen waarom iemand geëmotioneerd is. Het gecompliceerde aan het omgaan met andermans emoties is dat je de emoties wel ziet en voelt, maar ze niet goed begrijpt en niet weet hoe je er op kunt reageren. Dat is heel frustrerend. Cognitief weet je dat de ander behoeftes heeft. Aan die behoeftes wil je graag voldoen. Maar welke zijn dat en hoe doe je dat?

Moeite in relaties

Het is belangrijk om te kijken waar de moeite in relaties vandaan komt. Het zorgt voor bewustwording en zelfinzicht. Daardoor kun je ook aan anderen uitleggen hoe situaties door jou worden ervaren. Wat kan leiden tot meer begrip. Ik hoop dat dit artikel daartoe bijdraagt.

Waarschijnlijk is het tot zover verhelderend, maar wil je meer weten. Wil je graag tips en ideëen over wat je dan kunt doen om je relaties te verbeteren. Wil je graag weten hoe je op een relaxte manier met anderen om kunt gaan. Zodat er meer wederkerigheid is. Dat je je prettiger voelt in het contact en dat het je meer voldoening geeft.

Kennis en inzichten opdoen

Dat is zoveel dat ik je dat niet in een paar alinea’s kan uitleggen. Maar in de online training ‘Verbeter Je Relaties Bij Autisme’ kan ik je daar wel een heleboel kennis, inzichten en tips over geven. Die werken in de praktijk. Ik nodig je daarom van harte uit om deel te nemen aan deze online training.

Meedoen kan je dit opleveren:

Na de online training Verbeter Je Relaties Bij Autisme heb je een scala aan mogelijkheden, waar je zelf direct mee aan de slag kunt. Hiermee bezig zijn geeft een positieve boost aan de relatie met belangrijke anderen in je omgeving.

  • Je gaat vaker waardevolle gesprekken aan, omdat je weet hoe je dat kunt doen en wat je kunt zeggen.
  • Je ervaart meer zelfvertrouwen en plezier in de contacten, waardoor je relaxed kunt zijn in gesprek.
  • Gesprekken kosten je minder energie omdat je weet waar je op kunt letten.
  • Je relaties verbeteren omdat je regelmatig acties uitvoert die perspectief bieden op meer diepgang.
  • Dat zorgt ervoor dat merkbaar de relatie met anderen verbetert.

Dit is hoe deelnemers de training hebben ervaren

‘Zeer professioneel in elkaar gezet. Met deze training ben ik veel vooruitgegaan.’
‘Het is fantastisch om de trainingsdag vanuit mijn eigen huis mee te maken.’

Klik hier voor meer informatie over de online training.